1 stycznia 1999 roku wprowadzono nowy system emerytalny w Polsce, który ma poprzez świadczenie pieniężne - emerytura - ma służyć zabezpieczenie godnej starości dla osób, które ze względu na wiek nie posiadają już zdolności do pracy zarobkowej albo utraciły ją w znacznym stopniu oraz nie dysponują innymi źródłami dochodu gwarantującymi możliwość utrzymania się.
Od tej daty w Polsce nie obowiązuje już system, oparty wyłącznie na tzw. "umowie międzypokoleniowej", czyli na zasadzie, że osoby pracujące płacą na utrzymanie osób na emeryturze. Poprzedni system emerytalny stawał się coraz bardziej niewydolny ze względu na zmniejszającą się liczbę pracujących w stosunku do liczby emerytów. Z tego względu zaistniała konieczność modyfikacji założeń. Na podstawie doświadczeń zagranicznych, między innymi reformy systemu emerytalnego w Chile, stworzono system oparty na trzech filarach.
Nowy system emerytalny składa się z trzech części, zwanych powszechnie filarami. Pierwszy filar to zreformowany system ubezpieczeń społecznych realizowany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), drugi to otwarte fundusze emerytalne (OFE), zaś trzeci filar stanowią dodatkowe dobrowolne programy emerytalne, dzięki którym możemy powiększyć wysokość naszej emerytury. II oraz III filar stanowią kapitałowy system finansowania emerytur, w którym każdy oszczędza na swoją emeryturę
-
I Filar - Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), do którego jest przekazywana składka emerytalna, zapisywana na indywidualnym koncie ubezpieczonego. Składka jest waloryzowana w stosunku do inflacji i wzrostu funduszu płac. I filar nadal opiera się na realizowaniu "umowy międzypokoleniowej".
-
II Filar - Otwarte Fundusze Emerytalne (OFE), tworzone i zarządzane przez Powszechne Towarzystwa Emerytalne (PTE). Podstawową funkcją PTE jest pomnażanie wpływających do OFE składek.
-
III Filar - Dodatkowy system oszczędzania, umożliwiający podniesienie wysokości podstawowej emerytury otrzymywanej w przyszłości z I lub z I i II filaru.
Elementem wspólnym całego nowego systemu emerytalnego jest działanie na zasadzie zdefiniowanej składki, co oznacza, że wysokość przyszłego świadczenia jest ściśle powiązana z wielkością środków przekazanych na ten cel przez przyszłego emeryta, czyli osoby obecnie pracującej. Jednym z podstawowych założeń reformy było zwiększenie bezpieczeństwa systemu emerytalnego poprzez zapewnienie wypłaty świadczeń emerytalnych z różnych źródeł : z dwóch lub trzech, dla tych którzy podejmą decyzję o dokonywaniu dodatkowych oszczędności. Funkcjonowanie powszechnych towarzystw emerytalnych i otwartych funduszy emerytalnych oraz pracowniczych programów emerytalnych, a także zakres nadzoru państwa w obszarze ich działania reguluje:
-
ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (tekst jednolity Dz.U.04.159.1667)
-
ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o pracowniczych programach emerytalnych (Dz.U. Nr 116, poz. 1207
Warunki otrzymania emerytury zależą od daty urodzenia i przynależności do określonej grupy zawodowej. Odrębne zasady przewidziane są dla trzech grup wiekowych:
-
urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. Osoby z tej grupy wiekowej mają prawo do tzw. starej emerytury wypłacanej wyłącznie przez ZUS. Jej otrzymanie zależy od spełnienia warunku dotyczącego wieku (co najmniej 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn) i wymiaru okresów składkowych i nieskładkowych (20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn).
-
urodzonych po 31 grudnia 1948r. Warunkiem otrzymania nowej emerytury jest osiągnięcie określonego wieku, który dla kobiet wynosi 60 lat, a dla mężczyzn 65 lat. Prawo do tej emerytury nie zależy od udowodnienia określonego minimalnego okresu ubezpieczenia.
Wysokość nowej emerytury będzie zależała od wysokości sumy zgromadzonej na koncie ubezpieczonego prowadzonym przez ZUS oraz wieku, w którym będzie przechodził on na emeryturę. -
urodzonych po 31 grudnia 1948r., a przed 1 stycznia 1969r. Osoby urodzone po 1948 roku, a przed 1969 rokiem mogą też przejść na wcześniejsze emerytury na zasadach takich, jakie obowiązują osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. (musiały jednak spełnić warunki do uzyskania emerytury do 31 grudnia 2007 r., nie mogły one przystąpić do otwartego funduszu emerytalnego albo muszą złożyć wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa), a także na tzw. emerytury bez względu na wiek.
