Ryzyko inwestycyjne - wszelkiego rodzaju inwestycje na rynku finansowym obarczone są ryzykiem inwestycyjnym definiowanym najczęściej jako możliwość utraty określonej części zainwestowanego kapitału. Fundusze inwestycyjne lokujące pozyskane od inwestorów środki pieniężne w instrumenty finansowe również cechuje określone ryzyko.
Ryzyko przekłada się na wahania wartości tytułów uczestnictwa, a tym samym wahania wartości inwestycji. Im wyższe ryzyko, tym większe możliwe wahania wartości inwestycji, ale jednocześnie większe szanse na wysoki zysk. Generalnie poziom ryzyka inwestycyjnego w przypadku funduszy jest zdeterminowany dwoma czynnikami: typem funduszu oraz realizowaną strategią inwestycyjną.
W krótkich okresach czasu najbardziej na wahania wartości jednostek uczestnictwa narażone są fundusze akcyjne, a w drugiej kolejności fundusze zrównoważone. Najmniejsze ryzyko wahań towarzyszy funduszom dłużnym oraz pieniężnym. Z drugiej jednak strony, możliwości potencjalnych zysków są dla dwóch ostatnich grup najmniejsze, natomiast dla funduszy akcyjnych - największe.
Ryzyko trendu giełdowego dotyczy w szczególności funduszy akcji, mieszanych oraz dłużnych.
-
ryzyko w funduszach akcji i w funduszach mieszanych. Bieżąca wartość jednostki uczestnictwa funduszu jest określana na podstawie wyceny wszystkich lokat funduszu, a te z kolei są wyceniane na podstawie ich wartości giełdowej, tak często jak odbywają się sesje giełdowe. Giełdowa wycena aktywów funduszu może oznaczać ujemne rentowności w okresach słabej koniunktury giełdowej. Dotyczy to w szczególności funduszy akcji i funduszy mieszanych. W czasie bessy, gdy popyt na akcje jest dużo niższy niż ich podaż, wszystkie akcje, również spółek osiągających wysokie zyski z prowadzonej działalności, tracą na wartości.
Będąc uczestnikiem funduszu akcji, należy pamiętać, że każdy fundusz akcji ma na celu pomnażanie naszych aktywów w długim horyzoncie czasowym (wieloletnim). Wycena giełdowa spółek i wartość jednostki uczestnictwa funduszu akcji będzie się przybliżać do wyceny fundamentalnej spółek. Będzie to oznaczało, że wartość jednostki uczestnictwa będzie wtedy rosnąć - w przypadku zakończenia bessy, lub spadać przy zakończeniu okresu hossy. -
ryzyko w funduszach dłużnych Ryzyko trendu giełdowego dotyczy nie tylko funduszy lokujących aktywa w akcje. Ponosimy je także w funduszach dłużnych. Na wycenę jednostki uczestnictwa wpływają dwa czynniki: wycena rynkowa lokat oraz przychody uzyskiwane z tych lokat. W przypadku obligacji najważniejsze są przychody z lokat wypłacane okresowo przez emitenta. Jednak na bieżącą wartość jednostki uczestnictwa ma także wpływ wycena rynkowa obligacji. Mogą wystąpić sytuacje, w których dochodzi do wahań w popycie i podaży obligacji na rynku. W okresie hossy stopa zwrotu może być wyższa od przychodów uzyskiwanych z lokat. W czasie bessy wycena obligacji może spadać. Wtedy zmiana wartości jednostki uczestnictwa może być niższa od stopy odsetek od obligacji stanowiących lokaty funduszu.
Ryzyko zmiany stóp procentowych - Podniesienie poziomu stóp procentowych przez Radę Polityki Pieniężnej zwiększa koszt finansowania rozwoju przedsiębiorstw za pomocą kredytu bankowego i tym samym ogranicza zyski przedsiębiorstw. Wzrost stóp procentowych będzie oddziaływał negatywnie na fundusze akcji, a proces odwrotny - obniżenie stóp - powinien być czynnikiem oddziałującym pozytywnie.
W przypadku funduszy dłużnych tendencja jest odwrotna. Większość lokat takich funduszy zwykle stanowią obligacje długoterminowe. Rynkowe notowania tych obligacji - a tym samym wyniki funduszy - poprawiają się w czasie trwania cyklu obniżek stóp procentowych (bo nowo emitowane obligacje mają coraz niższe oprocentowania i inwestorzy chętniej kupują na giełdzie wcześniej wyemitowane obligacje długoterminowe).
Ryzyko walutowe - Są na nie narażeni inwestorzy lokujący oszczędności w funduszach inwestujących za granicą. Wartość majątku takich funduszy często jest wyrażona w walutach obcych. Osiągnięte przez dany fundusz zyski w dolarze, czy euro należy skorygować o zmianę kursu waluty wobec złotego w okresie inwestycji. Przykładowo: uczestnik zainwestował w fundusz europejskich obligacji 1000 zł. Kurs złotego wobec euro wynosił 5 zł (inwestycja była więc warta 200 euro). Po pewnym czasie inwestor zainkasował 220 euro (zysk 10 proc. licząc w euro). Niestety kurs złotego wobec euro zmienił się w tym czasie z 5 do 4 zł. Inwestor otrzymał więc tylko 880 zł.
Indywidualna skłonność do ryzyka - subiektywna, różna dla każdego inwestora, tolerancja dla krótkookresowego spadku wartości inwestycji. Im większy dyskomfort wywołują u inwestora przejściowe straty, tym niższa jest jego indywidualna skłonność do ponoszenia ryzyka. W przypadku najbardziej konserwatywnych inwestorów zalecane jest lokowanie oszczędności w bezpieczne kategorie funduszy inwestycyjnych. Inwestorzy, dla których priorytetem jest wyższy długoterminowy zysk i są w stanie w tym celu zaakceptować przejściowe straty, powinni przynajmniej część oszczędności zainwestować w fundusze mieszane lub akcyjne.
Znając własną skłonność do ryzyka możemy określić, jakiego rodzaju produkty finansowe (w tym fundusze inwestycyjne) powinniśmy brać pod uwagę konstruując swój portfel inwestycyjny. Pomaga w tym np. prospekt informacyjny funduszu inwestycyjnego, który wskazuje profil inwestora, do którego adresowany jest dany fundusz.
Horyzont inwestycyjny - to zakładana przez inwestora długość trwania danej inwestycji. Długość horyzontu inwestycyjnego wpływa na zalecenia dotyczące inwestycji. Przy długim - kilku i kilkunastoletnim - horyzoncie inwestycyjnym zaleca się większy udział funduszy z udziałem akcji. Przy inwestycji krótkoterminowej zalecane są fundusze bezpieczne.
Informacja o zalecanym horyzoncie inwestycyjnym znajduje się w prospekcie informacyjnym każdego funduszu otwartego. Horyzont ten nie jest sztywno określony - to raczej sugestia dotycząca tego, na jak długo powinniśmy ulokować kapitał w funduszu, aby osiągnąć swój cel inwestycyjny.
